RADIUS presenteert DE DROMENDE NACHT — KOSMOLOGIEËN VAN SCHAAL, een solotentoonstelling van Miriam Hillawi Abraham. Deze tentoonstelling vormt een nieuwe fase in haar langlopende onderzoek naar prekoloniale Afrikaanse kosmologieën. In dit werk onderzoekt zij de verbanden tussen Afrikaanse kosmologieën en ruimtelijke ordeningen, als meerschalige dragers van geleefde kennis en tradities van wereldvorming. Vanuit een intersectionele benadering, streeft ze ernaar de gelaagdheid van Afrikaanse kosmologieën in stand te houden, terwijl ze de westerse koloniale erfenis bevraagt die lange tijd bepalend was voor het (on)begrip ervan. Tegen de achtergrond van westerse vooroordelen, standaardisering en homogeniteit biedt Abrahams werk een alternatief met andere manieren van begrijpen, handelen en verbeelden, ontstaan vanuit een herwonnen zeggenschap over voorouderlijke tradities.

Het onderzoeksgebied van Abraham omvat een uitgestrekte regio van de kusten van Mauritanië en Senegal tot aan de landen rond de Rode Zee, zoals Soedan, Eritrea, Ethiopië en Djibouti: de Sahel. Dit is een gebied met een grote ecologische en klimatologische diversiteit, gevormd door eeuwenlange transcontinentale handelsroutes en nomadische samenlevingen, wat nu kwetsbaar is voor oprukkende woestijnvorming. Net als de rest van het continent draagt de Sahel nog steeds de sporen van opgelegde koloniale grenzen die inheemse kosmologieën opsloten binnen willekeurige lijnen, getrokken naargelang extractieve en imperiale logica. In haar werk verzet Abraham zich tegen de inperking van culturen binnen koloniale grenzen en creëert ze juist verbindingen tussen hen. De kosmologieën van de Sereer, de Dogon, de Kel Ferwan (een Amazigh-groep), de Zār en Abessinië vormen ankerpunten in haar werk. Ze worden onderzocht en geïnterpreteerd aan de hand van verschillende kosmologische objecten van interpretatie, navigatie en representatie.

DE DROMENDE NACHT is een tentoonstelling die draait om schaal. Door middel van schalen, vergroting, vervorming, overlapping en verhulling, daagt de tentoonstelling dominante, wetenschappelijke manieren van kijken, begrijpen en zijn uit en onthult alternatieve benaderingen die zintuiglijker, relationeler, herstellend en participatiever zijn. Schaal is ook een fundamenteel kenmerk van de kosmologieën waarmee Abraham zich bezighoudt. Zo geloven de Dogon in een ‘gedualiseerde eenheid’, wat betekent dat de grootste eenheid in het universum zich weerspiegelt in het allerkleinste levende organisme op aarde. Dit organisme, kize uzi, gesymboliseerd door het zaad van de grassoort Digitaria exilis (in West-Afrika bekend als Fonio), transformeert in Aduno Talu, het ‘ei van de wereld’ dat wordt vertegenwoordigd door de meest omvangrijke ster in de kosmos, waaruit alle levende wezens voortkomen.

In deze tentoonstelling vormen diverse elementen samen een observatorium voor speculatief kosmologisch onderzoek. Lenzen, projecties, specimens, kaarten, kosmogrammen en talismannen worden gebruikt om Afrikaanse kosmologieën te bestuderen volgens een methode van interscalariteit: het gelijktijdig waarnemen en analyseren van fenomenen op verschillende schalen van tijd en ruimte, in plaats van ze afzonderlijk en los van hun context te beschouwen. Dit komt tot uiting in de constante wisselwerking tussen schaal, vervorming en gelaagdheid in de werken. Deze interscalaire benadering onthult niet alleen de verwevenheid tussen Sahelische kosmologieën, maar toont ook de materiële en epistemologische variëteit van inheemse navigatie op het Afrikaanse continent, kennis die lange tijd verborgen is gebleven door de opgelegde cartesiaanse logica van de westerse cartografie en astronomie.

In het werk van Miriam Hillawi Abraham wordt kosmologie begrepen als een multidimensionale en schaalbare praktijk van gesitueerde technologieën en belichaamde cartografie. In plaats van een abstracte, universele blik op het universum, volgt zij een feministische objectiviteit, wat in de woorden van Donna Haraway betekent dat hetgeen wat onderzocht wordt in een specifieke context bestaat en zich verhoudt tot belichaamde kennis. Haar onderzoek begon in Ethiopië, waar ze is geboren. Van daaruit trok ze naar het westen, van de Hoorn van Afrika naar de West-Afrikaanse Sahel, en maakte daarmee onbewust de route van de “Mission Dakar—Djibouti” ongedaan, een Franse etnografische expeditie uit de jaren ’30. De antropologische bevindingen van deze expeditie vormen tot op de dag van vandaag een belangrijke bron van kennis over Afrikaanse kosmologieën, mede door de aanhoudende beperkingen in bewegingsvrijheid en toegang waarmee Afrikaanse onderzoekers te maken hebben. In haar onderzoek worden Afrikaanse kosmologieën afgebeeld als actief en zelf handelend, verweven met de nomadische overdracht van kennis en gebruiken door de geschiedenis heen, en door de tijd heen voortdurend belichaamd op een specifieke plek. Zoals Haraway zou samenvatten: “de enige manier om een ruimer perspectief te krijgen, is door je op een specifieke plek te bevinden.”

In deze tentoonstelling worden de kosmologieën van de Sahel gepresenteerd als verbindende elementen tussen het aardse en het kosmische, en als uitingen van ‘kosmotechniek’, een term bedacht door de filosoof Yuk Hui. Kosmotechniek beschrijft de verwevenheid van kosmische en morele ordeningen middels technologieën die in overeenstemming daarmee worden ontwikkeld. Hui betwist de misvatting dat technologie universeel, neutraal of cultureel uniform is, en stelt dat in plaats daarvan elk technologisch systeem wordt gevormd door een specifieke kosmologie en een bijbehorend moreel of ethisch kader. Dit zet vraagtekens bij het westerse concept van technologische modernisering en vooruitgang, en verbreedt het begrip en de ontwikkeling van technologieën binnen hun fysieke en kosmologische context. De kosmologieën van de Sahel en hun technologieën—kaarten, kosmogrammen, talismannen, bouwwerken, enz.—tonen de veelheid aan kosmotechniek die in Afrika te vinden is, en daarmee de vele wereldbeelden die in dialoog met elkaar bestaan, alsmede het vermogen om deze te herinterpreteren en te ontwikkelen. Volgens Abraham wijst dit op een emancipatoir futurisme dat zich op het Afrikaanse continent afspeelt.

In DE DROMENDE NACHT onderzoekt en toont Miriam Hilawi Abraham een aantal wereldbeelden en kosmotechnieken uit de Sahel, niet alleen om ze te erkennen als voorouderlijk erfgoed en technologieën op zich, maar ook om alternatieve planetaire bestaansvormen te verbeelden en de vele wereldbeelden die voortkomen uit onze gedeelde hemel.